De Doener en het Ondergaande

1. Bij نَصَرَ («hij hielp») zet je een alif na de eerste wortelletter ن, en je geeft de tweede wortelletter ص een kasrah. Zo krijg je نَاصِرٌ, en dat betekent «helpend» of «een helper».
2. Bij صَبَرَ («hij was geduldig») doe je hetzelfde: je zet een alif na de ص en je geeft de ب een kasrah. Zo krijg je صَابِرٌ, en dat betekent «geduldig» of «een geduldige».
3. Bij عَلِمَ («hij wist») zet je een alif na de ع. De tweede wortelletter ل had in het werkwoord al een kasrah, en die kasrah blijft staan. Zo krijg je عَالِمٌ, en dat betekent «wetend» of «een geleerde».
4. Bij حَفِظَ («hij bewaarde») zet je een alif na de ح. Ook hier had de tweede wortelletter ف al een kasrah. Zo krijg je حَافِظٌ, en dat betekent «bewarend» of «een bewaarder».

Inzicht: Deze vier werkwoorden komen uit drie verschillende Abwāb: نَصَرَ is van Bāb Naṣara, صَبَرَ is van Bāb Ḍaraba, en عَلِمَ en حَفِظَ zijn van Bāb Samiʿa. Toch krijgen ze alle vier dezelfde vorm فَاعِلٌ. Voor de Ism al-Fāʿil hoef je dus niet te weten van welke Bāb het werkwoord is.

1. نَصَرَ → مَنْصُورٌ, «geholpen / hij die geholpen is».
2. حَفِظَ → مَحْفُوظٌ, «bewaard / hij die beschermd wordt».
3. فَتَحَ → مَفْتُوحٌ, «geopend / hij die geopend is».
4. صَبَرَ → die is er niet: صَبَرَ is Lāzim [intransitief oftewel geen lijdend voorwerp hebbend en daarom kan hij op zichzelf niet passief worden en ook geen Ism al-Mafʿūl krijgen]. Met een voorzetsel erbij kan het bij een Lāzim-werkwoord wel. Een bekend voorbeeld is مَرْغُوبٌ فِيهِ («iets waarnaar verlangd wordt», oftewel «gewild»), van het werkwoord رَغِبَ فِي («hij verlangde naar»).

Inzicht: Vraag je bij elk werkwoord af: kan iets deze handeling ondergaan? oftewel kan dit werkwoord een lijdend voorwerp hebben? Indien ja, dan is het werkwoord transitief en kan het passief worden en Ism al-Mafʿūl krijgen. Indien niet, dan is het werkwoord intransitief. Het kan dan alleen passief worden en een Ism al-Mafʿūl krijgen als er een voorzetsel met zijn naamwoord bij staat [zie tabblad 4].

Lees elke vraag, denk eerst zelf na over het antwoord, en lees daarna pas de uitleg.

1. Kijk eerst naar het eerste woord: الطَّالِبُ. Welke vorm herken je in dit woord? Haal in gedachten de الـ van het woord af. Dan blijft طَالِب over. De drie wortelletters zijn ط ل ب. Na de eerste wortelletter ط staat een alif, en de tweede wortelletter ل heeft een kasrah. Dat is de vorm فَاعِل. Het woord الطَّالِبُ is dus een Ism al-Fāʿil. Het komt van het werkwoord طَلَبَ («hij zocht»), en het betekent letterlijk «de zoeker», oftewel degene die kennis zoekt: de student.
2. Welke functie heeft الطَّالِبُ in deze zin? Het is het woord waarover iets gezegd wordt. Dat woord noemen we de Mubtadaʾ [het onderwerp in een nominale zin]. De Mubtadaʾ staat altijd in de Rafʿ [de ḍammah-positie]. Daarom heeft de laatste letter ب een ḍammah: الطَّالِبُ.
3. Kijk nu naar het tweede woord: صَابِرٌ. Welke vorm herken je in dit woord? De drie wortelletters zijn ص ب ر. Na de eerste wortelletter ص staat een alif, en de tweede wortelletter ب heeft een kasrah. Ook dit is de vorm فَاعِل. Ook het woord صَابِرٌ is dus een Ism al-Fāʿil. Het komt van het werkwoord صَبَرَ («hij was geduldig»), en het betekent «geduldig» of «een geduldige».
4. Welke functie heeft صَابِرٌ in deze zin? Het is datgene wat over de student gezegd wordt. Dat noemen we de Khabar [het gezegde]. Ook de Khabar staat altijd in de Rafʿ [de ḍammah-positie]. Daarom heeft de laatste letter ر een ḍammah met tanwīn: صَابِرٌ.
5. Hoe weet je dat dit een hele zin is, en niet slechts een deel van een zin? Het eerste woord is maʿrifah [bepaald], want het heeft الـ. Het tweede woord is nakirah [onbepaald], want het heeft tanwīn en geen الـ. Wanneer een bepaald woord gevolgd wordt door een onbepaald woord dat iets over het eerste woord zegt, dan versta je tussen deze twee woorden het woordje «is». In het Arabisch wordt dat woordje niet geschreven. Zo ontstaat een hele zin, namelijk een Jumlah Ismiyyah [nominale zin]: «De student is geduldig.» Zouden beide woorden bepaald zijn, zoals in الطَّالِبُ الصَّابِرُ, dan is het geen hele zin. Dan is het een Mawṣūf met zijn Ṣifah, en dat betekent: «de geduldige student».
6. Waarom is de Khabar صَابِرٌ mannelijk? De Khabar dient in geslacht overeen te komen met de Mubtadaʾ. De Mubtadaʾ الطَّالِبُ is mannelijk, en daarom is de Khabar صَابِرٌ ook mannelijk. Er komt dus geen Tāʾ Marbūṭah achter het woord.

Inzicht: In deze korte zin van twee woorden komen vier regels samen: de vorm فَاعِل van de Ism al-Fāʿil, de Rafʿ van de Mubtadaʾ en van de Khabar, het verschil tussen bepaald en onbepaald, en de overeenkomst in geslacht tussen de Mubtadaʾ en de Khabar.

Lees elke vraag, denk eerst zelf na over het antwoord, en lees daarna pas de uitleg.

1. Kijk eerst naar het eerste woord: الطَّالِبَةُ. Welke vorm herken je in dit woord? Haal in gedachten de الـ aan het begin en de Tāʾ Marbūṭah aan het einde van het woord af. Dan blijft طَالِب over, en dat is de vorm فَاعِل. Het woord is dus een Ism al-Fāʿil van het werkwoord طَلَبَ («hij zocht»). De Tāʾ Marbūṭah aan het einde maakt het woord vrouwelijk: «de studente». De letter ب die vóór de Tāʾ Marbūṭah staat, heeft een fatḥah, zoals je in deze les hebt geleerd.
2. Welke functie heeft الطَّالِبَةُ in deze zin? Het is de Mubtadaʾ [het onderwerp in een nominale zin], want over haar wordt iets gezegd. De Mubtadaʾ staat altijd in de Rafʿ [de ḍammah-positie]. De ḍammah staat nu op de Tāʾ Marbūṭah, omdat dat de laatste letter van het woord is: الطَّالِبَةُ.
3. Kijk nu naar het tweede woord: صَابِرَةٌ. Welke vorm herken je in dit woord? Haal in gedachten de Tāʾ Marbūṭah af. Dan blijft صَابِر over, en dat is de vorm فَاعِل. Het woord is dus een Ism al-Fāʿil van het werkwoord صَبَرَ («hij was geduldig»), en door de Tāʾ Marbūṭah is het vrouwelijk gemaakt.
4. Welke functie heeft صَابِرَةٌ in deze zin? Het is de Khabar [het gezegde], want het zegt iets over de studente. Ook de Khabar staat altijd in de Rafʿ [de ḍammah-positie]. Daarom heeft de Tāʾ Marbūṭah een ḍammah met tanwīn: صَابِرَةٌ.
5. Hoe weet je dat dit een hele zin is, en niet slechts een deel van een zin? Het eerste woord is maʿrifah [bepaald], want het heeft الـ. Het tweede woord is nakirah [onbepaald], want het heeft tanwīn en geen الـ. Wanneer een bepaald woord gevolgd wordt door een onbepaald woord dat iets over het eerste woord zegt, dan versta je tussen deze twee woorden het woordje «is». In het Arabisch wordt dat woordje niet geschreven. Zo ontstaat een hele zin, namelijk een Jumlah Ismiyyah [nominale zin]: «De studente is geduldig.»
6. Waarom moet hier صَابِرَةٌ staan, en niet صَابِرٌ? De Khabar dient in geslacht overeen te komen met de Mubtadaʾ. De Mubtadaʾ الطَّالِبَةُ is vrouwelijk, en daarom dient de Khabar ook vrouwelijk te zijn. De zin الطَّالِبَةُ صَابِرٌ zou dus fout zijn. Hier zie je waarom het belangrijk is om te weten hoe je een mannelijke Ism al-Fāʿil vrouwelijk maakt.

Inzicht: Vergelijk dit voorbeeld met het eerste voorbeeld. Het enige verschil is de Tāʾ Marbūṭah. Zodra de Mubtadaʾ vrouwelijk wordt, dient de Khabar ook vrouwelijk te worden.

Lees elke vraag, denk eerst zelf na over het antwoord, en lees daarna pas de uitleg.

1. Kijk eerst naar het eerste woord: السُّورَةُ. Is dit een Ism al-Fāʿil of een Ism al-Mafʿūl? Het is geen van beide. Het woord السُّورَةُ («de Soerah») heeft niet de vorm فَاعِل, en ook niet de vorm مَفْعُول. Het is een gewoon Ism [naamwoord]. Het eindigt op een Tāʾ Marbūṭah, en daaraan zie je dat het een vrouwelijk woord is.
2. Welke functie heeft السُّورَةُ in deze zin? Het is de Mubtadaʾ [het onderwerp in een nominale zin], want over de Soerah wordt iets gezegd. De Mubtadaʾ staat altijd in de Rafʿ [de ḍammah-positie]. Daarom heeft de Tāʾ Marbūṭah een ḍammah: السُّورَةُ.
3. Kijk nu naar het tweede woord: مَحْفُوظَةٌ. Welke vorm herken je in dit woord? Haal in gedachten de Tāʾ Marbūṭah af. Dan blijft مَحْفُوظ over. De drie wortelletters zijn ح ف ظ. Vóór de wortelletters staat een mīm, en na de tweede wortelletter ف staat een wāw. Dat is de vorm مَفْعُول. Het woord is dus een Ism al-Mafʿūl van het werkwoord حَفِظَ («hij bewaarde», «hij leerde uit het hoofd»), en het betekent: «bewaard», «uit het hoofd geleerd». De Soerah doet de handeling niet zelf, maar zij ondergaat de handeling. Daarom staat hier een Ism al-Mafʿūl, en geen Ism al-Fāʿil.
4. Welke functie heeft مَحْفُوظَةٌ in deze zin? Het is de Khabar [het gezegde], want het zegt iets over de Soerah. Ook de Khabar staat altijd in de Rafʿ [de ḍammah-positie]. Daarom heeft de Tāʾ Marbūṭah een ḍammah met tanwīn: مَحْفُوظَةٌ.
5. Hoe weet je dat dit een hele zin is, en niet slechts een deel van een zin? Het eerste woord is maʿrifah [bepaald], want het heeft الـ. Het tweede woord is nakirah [onbepaald], want het heeft tanwīn en geen الـ. Wanneer een bepaald woord gevolgd wordt door een onbepaald woord dat iets over het eerste woord zegt, dan versta je tussen deze twee woorden het woordje «is». In het Arabisch wordt dat woordje niet geschreven. Zo ontstaat een hele zin, namelijk een Jumlah Ismiyyah [nominale zin]: «De Soerah is gememoriseerd.»
6. Waarom moet hier مَحْفُوظَةٌ staan, en niet مَحْفُوظٌ? De Khabar dient in geslacht overeen te komen met de Mubtadaʾ. De Mubtadaʾ السُّورَةُ is vrouwelijk, en daarom dient de Khabar ook vrouwelijk te zijn. Hier zie je waarom het belangrijk is om te weten hoe je een mannelijke Ism al-Mafʿūl vrouwelijk maakt.

Inzicht: De regel van de overeenkomst in geslacht geldt voor de Ism al-Mafʿūl op dezelfde manier als voor de Ism al-Fāʿil. Het maakt daarbij niet uit of de Mubtadaʾ een persoon is, zoals الطَّالِبَةُ, of een ding, zoals السُّورَةُ.

1. Bij شَاكِرٌ («dankbaar») geef je de laatste wortelletter ر een fatḥah, en daarachter zet je de Tāʾ Marbūṭah. Zo krijg je شَاكِرَةٌ.
2. Bij مَفْتُوحٌ («geopend») doe je hetzelfde met de laatste wortelletter ح. Zo krijg je مَفْتُوحَةٌ.
3. Het woord الْمُعَلِّمَةُ («de lerares») is vrouwelijk. De Khabar moet in geslacht overeenkomen met de Mubtadaʾ. Daarom maak je حَاضِرٌ ook vrouwelijk: حَاضِرَةٌ. De hele zin wordt: الْمُعَلِّمَةُ حَاضِرَةٌ.

Inzicht: De letter die vóór de Tāʾ Marbūṭah staat, heeft altijd een fatḥah. Dat geldt voor elk woord dat op een Tāʾ Marbūṭah eindigt.

1. De eerste zin is een Jumlah Ismiyyah [nominale zin]. Het woord «de twee studenten» is de Mubtadaʾ [onderwerp van de nominale zin], en het woord «aanwezig» is de Khabar [gezegde]. De Mubtadaʾ en de Khabar staan allebei in de Rafʿ [ḍammah-positie]. Het gaat om twee mannelijke personen, en daarom krijgen de woorden طَالِب en حَاضِر allebei de uitgang ـَانِ. De Mubtadaʾ is bepaald en krijgt daarom الـ. De zin ziet er dan als volgt uit: الطَّالِبَانِ حَاضِرَانِ.
2. In de tweede zin komt na het werkwoord شَكَرْتُ («ik bedankte») het Mafʿūl bihī [lijdend voorwerp]. Het Mafʿūl bihī staat altijd in de Naṣb [fatḥah-positie].
3. Het gaat in deze zin om twee vrouwelijke personen. Het vrouwelijk tweevoud heeft in de Naṣb de uitgang ـَتَيْنِ. De zin ziet er dan als volgt uit: شَكَرْتُ الطَّالِبَتَيْنِ.

Inzicht: Ook het woord طَالِبٌ («student») is een Ism al-Fāʿil. Het komt van het werkwoord طَلَبَ («hij zocht»). Een student is dus letterlijk iemand die kennis zoekt.

1. Bij het mannelijke woord شَاكِرٌ haal je de tanwīn [de dubbele klinker aan het einde van een onbepaald woord] weg. Je geeft de laatste wortelletter ر een ḍammah en je zet ـونَ erachter. Zo krijg je شَاكِرُونَ.
2. Bij het vrouwelijke woord شَاكِرَةٌ haal je de Tāʾ Marbūṭah [de ronde tāʾ: ة] weg, en op haar plaats zet je de uitgang ـَاتٌ. Zo krijg je شَاكِرَاتٌ.
3. In de zin die je moet vertalen, komt na عَلَى de Jarr [kasrah-positie]. Het mannelijk meervoud krijgt in de Jarr de uitgang ـِينَ: الصَّادِقِينَ. Het vrouwelijk meervoud krijgt in de Jarr een kasrah: الصَّادِقَاتِ.
4. De hele zin ziet er dan als volgt uit: السَّلَامُ عَلَى الصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ.

Inzicht: Het mannelijk meervoud gebruik je voor een groep mannen, en ook voor een groep waarin mannen en vrouwen samen zijn. Het vrouwelijk meervoud gebruik je voor een groep die alleen uit vrouwen bestaat.

1. Beide woorden zijn een Ism al-Fāʿil van het werkwoord صَبَرَ («hij was geduldig»). Dat zie je aan de alif die na de eerste wortelletter ص staat, en aan de kasrah onder de tweede wortelletter ب. Beide woorden staan in het meervoud, en beide hebben الـ ervoor en zijn dus bepaald. De وَ aan het begin van elk woord betekent «en».
2. Het eerste woord, الصَّابِرِينَ, is het mannelijk meervoud. De uitgang ـِينَ laat zien dat dit woord in de Naṣb [fatḥah-positie] of in de Jarr [kasrah-positie] staat, want in de Rafʿ [ḍammah-positie] zou het الصَّابِرُونَ zijn. Aan het woord zelf kun je nog niet zien welke van deze twee naamvallen het is.
3. Om dat te weten moet je naar het begin van het Vers kijken. Het Vers begint met إِنَّ («voorwaar»). Het woord إِنَّ zet het naamwoord dat erna komt in de Naṣb. Daarom staat الْمُسْلِمِينَ in de Naṣb. Alle woorden die daarna met وَ («en») aan الْمُسْلِمِينَ verbonden zijn, krijgen dezelfde naamval als الْمُسْلِمِينَ. Er staat in dit Vers ook geen Ḥarf al-Jarr [voorzetsel] vóór deze woorden. Dus staan الصَّابِرِينَ en الصَّابِرَاتِ allebei in de Naṣb, en niet in de Jarr.
4. Het tweede woord, الصَّابِرَاتِ, is het vrouwelijk meervoud. Het vrouwelijk meervoud krijgt in de Naṣb geen fatḥah, maar een kasrah. De kasrah aan het einde van الصَّابِرَاتِ is hier dus het teken van de Naṣb.

Inzicht: Aan de vorm van een woord zie je wat voor woord het is. Maar om te weten in welke naamval het woord staat, moet je vaak naar de rest van de zin kijken. Lees daarom altijd eerst de hele zin, voordat je een woord gaat ontleden.

De grammatici noemen deze regel Ittisāʿ [verruiming]. De regel houdt in dat een woord voor tijd of plaats behandeld wordt alsof het een lijdend voorwerp is. Hieronder zie je in vier stappen hoe dat gaat.

1. De gewone zin. Je zegt: صَامَ الْمُؤْمِنُ رَمَضَانَ («De gelovige vastte in de Ramaḍān.»). Het woord رَمَضَانَ is hier een Ẓarf. Het zegt wanneer er gevast werd. De betekenis van «in» zit er al in, ook al staat het voorzetsel فِي er niet. Een Ẓarf staat in de Naṣb [fatḥah-positie].
2. De gelijkenis. Een lijdend voorwerp staat ook in de Naṣb [fatḥah-positie]. Het woord رَمَضَانَ ziet er in deze zin dus hetzelfde uit als een lijdend voorwerp. Vergelijk het met: كَتَبَ الطَّالِبُ الدَّرْسَ («De student schreef de les.»).
3. De verruiming. Vanwege die gelijkenis behandelen de Arabieren het woord voor tijd soms alsof het werkelijk het lijdend voorwerp is. Het is dan alsof je zegt: «De gelovige vastte de Ramaḍān.» Het gebruik van het werkwoord wordt dus ruimer gemaakt. Daar komt de naam Ittisāʿ [verruiming] vandaan.
4. Het gevolg. Zodra de tijd als lijdend voorwerp geldt, kun je er een passief werkwoord en een Ism al-Mafʿūl van maken, zoals bij een Mutaʿaddī-werkwoord. Het passieve werkwoord is: صِيمَ رَمَضَانُ («De Ramaḍān werd gevast.»). En de Ism al-Mafʿūl is: شَهْرٌ مَصُومٌ («een maand die gevast wordt», oftewel «een maand waarin gevast wordt»).

Een voorbeeld uit de heilige Qurʾān. Allah zegt:

Er staat فَلْيَصُمْهُ («laat hem haar vasten»). Het voornaamwoord ـهُ verwijst naar de maand en zit rechtstreeks aan het werkwoord vast, zoals een lijdend voorwerp. Er staat niet فَلْيَصُمْ فِيهِ («laat hem daarin vasten»).

De voorwaarde. Deze regel geldt alleen voor woorden voor tijd of plaats die je ook als gewoon naamwoord kunt gebruiken, zoals يَوْمٌ («dag»), شَهْرٌ («maand») en رَمَضَانُ. Bij woorden die alleen als Ẓarf voorkomen, zoals عِنْدَ («bij»), geldt de regel niet.

Een derde mogelijkheid. De grammatici noemen naast het voorzetsel en de Ẓarf nog een derde woord dat bij een Lāzim-werkwoord de plaats van het lijdend voorwerp kan innemen, namelijk de Maṣdar [het naamwoord dat de handeling zelf benoemt, zoals «het zitten»]. Wat de Maṣdar is en hoe je hem vormt, leer je in een latere les. Hier zie je alleen hoe hij zich gedraagt.

1. De actieve zin. Je zegt: جَلَسَ زَيْدٌ جُلُوسًا طَوِيلًا («Zayd zat lang.», letterlijk: «Zayd zat een lang zitten.»). De Maṣdar جُلُوسًا staat hier in de Naṣb [fatḥah-positie].
2. De passieve zin. Als je niet noemt wie er zat, wordt het werkwoord passief. De Maṣdar neemt dan de plaats in van degene die zat, en komt daardoor in de Rafʿ [ḍammah-positie] te staan: جُلِسَ جُلُوسٌ طَوِيلٌ («Er werd lang gezeten.»).
3. De voorwaarde. Dit kan alleen als er bij de Maṣdar een beschrijving of een aantal staat, zoals طَوِيلٌ («lang») of وَاحِدَةٌ («één»). Een Maṣdar zonder zo'n toevoeging kan deze plaats niet innemen.

Een voorbeeld uit de heilige Qurʾān. Allah zegt:

Het werkwoord نُفِخَ («er werd geblazen») is passief. Het woord نَفْخَةٌ («een stoot», letterlijk: «één keer blazen») is de Maṣdar. Dit woord staat in de Rafʿ [ḍammah-positie], en het woord وَاحِدَةٌ («één») is het aantal dat erbij staat.

De vorm فَعِيلٌ komt in het Arabisch op twee manieren voor.

1. Met de betekenis van de Ism al-Mafʿūl. Het woord noemt dan degene die de handeling ondergaat. Dat zijn de woorden uit de tabel hierboven, zoals قَتِيلٌ («degene die gedood is»).
2. Met de betekenis van de Ism al-Fāʿil. Het woord noemt dan degene die de handeling doet. Voorbeelden zijn عَلِيمٌ («alwetend») en سَمِيعٌ («alhorend»).
3. Soms zijn beide uitleggingen mogelijk. Bij sommige woorden op deze vorm geven de geleerden beide uitleggingen. Twee bekende voorbeelden staan hieronder.

Het woord شَهِيدٌ. Volgens de eerste uitleg heeft dit woord de betekenis van شَاهِدٌ («getuige»): hij is degene die getuigt. Volgens de tweede uitleg heeft het de betekenis van مَشْهُودٌ («degene over wie getuigd wordt»): voor hem wordt het Paradijs getuigd, en de engelen zijn getuige van zijn heengaan.

Het woord نَبِيٌّ. Dit woord komt volgens veel taalgeleerden van نَبَأٌ («bericht»). Volgens de eerste uitleg betekent het: degene die bericht geeft namens Allah. Volgens de tweede uitleg betekent het: degene aan wie Allah bericht geeft. Sommige taalgeleerden leiden het woord af van النَّبْوَةُ («de verhevenheid»).

Inzicht: De twee uitleggingen spreken elkaar niet tegen. Zij laten twee kanten van dezelfde persoon zien.

De grammatici zeggen dat de nūn van het tweevoud in de plaats komt van de tanwīn van het enkelvoud. Hieronder zie je in drie stappen waarom.

1. Het enkelvoud heeft een tanwīn. Het woord كَاتِبٌ («een schrijver») eindigt op een tanwīn. De tanwīn laat zien dat het woord op zichzelf staat.
2. In het tweevoud kan de tanwīn niet blijven. In het tweevoud komt er een alif of een yāʾ achter het woord. Op die letters kan geen tanwīn staan. Daarom komt er een nūn voor in de plaats: كَاتِبَانِ.
3. Het bewijs. De tanwīn valt weg in de Iḍāfah: كِتَابٌ («een boek») wordt كِتَابُ الطَّالِبِ («het boek van de student»). De nūn van het tweevoud valt op dezelfde plaats weg: كِتَابَانِ («twee boeken») wordt كِتَابَا الطَّالِبِ («de twee boeken van de student»). De nūn gedraagt zich hier dus zoals de tanwīn.

Eén verschil. De tanwīn valt ook weg als er الـ voor het woord komt: كِتَابٌ wordt الْكِتَابُ. De nūn van het tweevoud blijft dan staan: الْكِتَابَانِ («de twee boeken»).

De klinker op de nūn. De nūn van het tweevoud heeft altijd een kasrah: ـَانِ en ـَيْنِ. Deze kasrah zegt niets over de naamval. In het tabblad over het meervoud zie je dat de nūn van het mannelijk meervoud een fatḥah heeft: ـُونَ en ـِينَ. Aan dat verschil herken je het tweevoud en het meervoud, ook in de Naṣb [fatḥah-positie] en de Jarr [kasrah-positie]: كَاتِبَيْنِ («twee schrijvers») tegenover كَاتِبِينَ («schrijvers»).

1. Het woord الطَّالِبَةُ («de studente») is vrouwelijk, het staat in het enkelvoud, het is bepaald en het staat in de Rafʿ [ḍammah-positie].
2. De Ṣifah [bijvoeglijk naamwoord] dient in deze vier dingen overeen te komen met haar Mawṣūf [het woord dat beschreven wordt]. Je maakt صَادِق dus vrouwelijk met de Tāʾ Marbūṭah [de ronde tāʾ: ة], je zet الـ ervoor en je geeft het woord één ḍammah.
3. Het antwoord is: الطَّالِبَةُ الصَّادِقَةُ.

Inzicht: De Ṣifah neemt alle vier de kenmerken van haar Mawṣūf over: de bepaaldheid, de naamval, het geslacht en het getal.

1. Het woord مُعَلِّمَانِ («twee leraren») is mannelijk, het staat in het tweevoud, het is onbepaald en het staat in de Rafʿ [ḍammah-positie].
2. De Ṣifah [bijvoeglijk naamwoord] krijgt daarom ook de uitgang ـَانِ van het tweevoud in de Rafʿ, en zij krijgt geen الـ.
3. Het antwoord is: مُعَلِّمَانِ حَاضِرَانِ.

Inzicht: In het tweevoud is de alif het teken van de Rafʿ. Dat geldt voor de Mawṣūf [het woord dat beschreven wordt] en ook voor de Ṣifah.

1. Het woord مَعَ («met») zet het woord dat erna komt in de Jarr [kasrah-positie]. Daarom staat الْمُعَلِّمِينَ («de leraren») in de Jarr. Het is mannelijk, het staat in het meervoud en het is bepaald.
2. De Ṣifah [bijvoeglijk naamwoord] krijgt daarom ook الـ en de uitgang ـِينَ.
3. Het antwoord is: مَعَ الْمُعَلِّمِينَ الشَّاكِرِينَ.

Inzicht: Als de Mawṣūf [het woord dat beschreven wordt] in de Jarr staat, dan staat de Ṣifah ook in de Jarr.

1. Het woord الْمُعَلِّمَتَيْنِ («de twee leraressen») is het Mafʿūl bihī [lijdend voorwerp] van شَكَرْتُ, en daarom staat het in de Naṣb [fatḥah-positie]. Het is vrouwelijk, het staat in het tweevoud en het is bepaald.
2. Maak صَابِر eerst vrouwelijk: صَابِرَة. Verander daarna de Tāʾ Marbūṭah [de ronde tāʾ: ة] in een gewone tāʾ (ت) en zet de uitgang ـَيْنِ erachter. Zet als laatste الـ ervoor.
3. Het antwoord is: شَكَرْتُ الْمُعَلِّمَتَيْنِ الصَّابِرَتَيْنِ.

Inzicht: Bouw een woord altijd in dezelfde volgorde: eerst het geslacht, dan het getal, dan de naamval en als laatste de bepaaldheid.

1. Het woord كُتُبٌ («boeken») is een meervoud van dingen, en niet van mensen.
2. Een meervoud van dingen krijgt een Ṣifah [bijvoeglijk naamwoord] in het vrouwelijk enkelvoud. Het woord كُتُبٌ is onbepaald en staat in de Rafʿ [ḍammah-positie], en de Ṣifah dus ook.
3. Het antwoord is: كُتُبٌ مَفْتُوحَةٌ.

Inzicht: De uitgangen ـُونَ en ـِينَ van het mannelijk meervoud gebruik je alleen voor mensen.

1. De Mawṣūf [het woord dat beschreven wordt] الْمُعَلِّمَاتُ («de leraressen») staat in het vrouwelijk meervoud.
2. De Ṣifah [bijvoeglijk naamwoord] الصَّابِرُونَ staat in het mannelijk meervoud. De Ṣifah komt dus niet in geslacht overeen met haar Mawṣūf, en dat is de fout.
3. De goede zin is: الْمُعَلِّمَاتُ الصَّابِرَاتُ, «de geduldige leraressen».

Inzicht: Kijk bij een Ṣifah eerst naar het geslacht van de Mawṣūf, en daarna naar het getal, de naamval en de bepaaldheid.

1. Het woord الطَّالِبَاتِ is het Mafʿūl bihī [lijdend voorwerp] van شَكَرْتُ. Het staat dus in de Naṣb [fatḥah-positie], en zijn Ṣifah [bijvoeglijk naamwoord] ook.
2. Het vrouwelijk meervoud krijgt nooit een fatḥah aan het einde. In de Naṣb krijgt het een kasrah. De fatḥah op الشَّاكِرَاتَ is dus de fout.
3. De goede zin is: شَكَرْتُ الطَّالِبَاتِ الشَّاكِرَاتِ, «ik bedankte de dankbare studentes».

Inzicht: Als je weet in welke vorm de Mawṣūf [het woord dat beschreven wordt] staat, weet je ook in welke vorm de Ṣifah dient te staan.

1. Voor de Ism al-Fāʿil zet je een alif na de eerste wortelletter ف, en je geeft de tweede wortelletter ت een kasrah. Zo krijg je فَاتِحٌ, «openend» of «een opener».
2. Voor de Ism al-Mafʿūl zet je een mīm met een fatḥah vóór het woord. De eerste wortelletter ف krijgt een sukūn, de tweede wortelletter ت krijgt een ḍammah, en daarna komt een wāw. Zo krijg je مَفْتُوحٌ, «geopend».

Inzicht: Van één werkwoord maak je twee naamwoorden: de Ism al-Fāʿil zegt wie opent, en de Ism al-Mafʿūl zegt wat geopend is.

1. De Ism al-Fāʿil is حَامِدٌ, «prijzend». Er staat een alif na de ح, en de م heeft een kasrah.
2. De Ism al-Mafʿūl is مَحْمُودٌ, «geprezen». Er staat een mīm vooraan, en er staat een wāw na de tweede wortelletter م.

Inzicht: Het werkwoord حَمِدَ is van Bāb Samiʿa. Toch zijn de vormen dezelfde als bij de andere Abwāb [werkwoordsfamilies]: فَاعِلٌ en مَفْعُولٌ.

1. De Ism al-Fāʿil is ذَاكِرٌ, «gedenkend».
2. De Ism al-Mafʿūl is مَذْكُورٌ, «genoemd».

Inzicht: De letter ذ wordt in het Arabische schrift niet verbonden met de letter die erna komt. Daardoor ziet het woord er anders uit, maar de vorm is dezelfde: فَاعِلٌ en مَفْعُولٌ.

1. De Ism al-Fāʿil is جَالِسٌ, «zittend».
2. Een Ism al-Mafʿūl heeft dit werkwoord op zichzelf niet. Het werkwoord جَلَسَ is Lāzim [intransitief/geen lijdend voorwerp hebbend]: het kan [zonder extra toevoeging van een voorzetsel] geen lijdend voorwerp hebben. Er is dus niets dat de handeling ondergaat.

Inzicht: Vraag je bij elk werkwoord af of het een lijdend voorwerp kan hebben. Alleen dan kun je er een Ism al-Mafʿūl van maken. Bij een Lāzim-werkwoord kan het alleen met een voorzetsel erbij, zoals in مَجْلُوسٌ عَلَيْهِ («iets waarop gezeten wordt»).

1. Maak het woord eerst vrouwelijk: شَاكِرَةٌ.
2. Zet het daarna in het meervoud. De Tāʾ Marbūṭah [de ronde tāʾ: ة] gaat weg, en de uitgang ـَاتٌ komt ervoor in de plaats: شَاكِرَاتٌ.
3. Zet het in de Naṣb. Het vrouwelijk meervoud krijgt in de Naṣb een kasrah: شَاكِرَاتٍ.
4. Zet als laatste الـ ervoor. De tanwīn [de dubbele klinker aan het einde van een onbepaald woord] valt dan weg, en er blijft één kasrah over. De ش is een zonneletter en krijgt een shaddah. Het antwoord is: الشَّاكِرَاتِ.

Inzicht: Bouw een woord altijd in dezelfde volgorde: eerst het geslacht, dan het getal, dan de naamval en als laatste de bepaaldheid.

1. Haal de tanwīn [de dubbele klinker aan het einde van een onbepaald woord] weg en geef de laatste wortelletter م een fatḥah.
2. Het tweevoud krijgt in de Jarr de uitgang ـَيْنِ.
3. Het antwoord is: عَالِمَيْنِ, «twee geleerden».

Inzicht: In het tweevoud zijn de Naṣb [fatḥah-positie] en de Jarr gelijk. Beide hebben de uitgang ـَيْنِ.

1. Maak het woord eerst vrouwelijk: مَحْفُوظَةٌ.
2. In de Naṣb krijgt het woord fatḥatayn (twee fatḥahs) op de Tāʾ Marbūṭah [de ronde tāʾ: ة]. Er komt geen alif achter.
3. Het antwoord is: مَحْفُوظَةً.

Inzicht: Bij een mannelijk woord schrijf je in de Naṣb een alif na de fatḥatayn, zoals in كَاتِبًا. Na een Tāʾ Marbūṭah schrijf je die alif nooit.

1. In het mannelijk meervoud in de Rafʿ krijgt de laatste wortelletter ق een ḍammah, en daarachter komt ـونَ: صَادِقُونَ.
2. Zet الـ ervoor. De ص is een zonneletter en krijgt een shaddah: الصَّادِقُونَ.
3. De nūn aan het einde blijft staan, ook met الـ.

Inzicht: Het mannelijk meervoud heeft geen tanwīn [de dubbele klinker aan het einde van een onbepaald woord]. Daarom verandert de uitgang niet wanneer je الـ ervoor zet.

1. De wortel van het woord is ح ف ظ, van het werkwoord حَفِظَ («hij bewaarde»).
2. Er staat een alif na de eerste wortelletter ح, en de tweede wortelletter ف heeft een kasrah. Het is dus een Ism al-Fāʿil.
3. De uitgang ـُونَ laat zien dat het woord in het mannelijk meervoud en in de Rafʿ [ḍammah-positie] staat.
4. De لَـ aan het begin hoort niet bij het woord zelf. Zij geeft extra nadruk, en je vertaalt haar met «waarlijk».

Inzicht: Kijk bij het ontleden eerst naar het midden van het woord, want daar zie je de vorm (فَاعِلٌ of مَفْعُولٌ). Kijk daarna naar het einde van het woord, want daar zie je het geslacht, het getal en de naamval.

1. De wortel van het woord is ع ل م, van het werkwoord عَلِمَ («hij wist»).
2. Het woord begint met een mīm, en er staat een wāw na de tweede wortelletter ل. Het is dus een Ism al-Mafʿūl.
3. De uitgang ـَاتٌ laat zien dat het woord in het vrouwelijk meervoud en in de Rafʿ [ḍammah-positie] staat.

Inzicht: Het woord مَعْلُومَاتٌ is de Ṣifah [bijvoeglijk naamwoord] van أَشْهُرٌ («maanden»). Het woord أَشْهُرٌ is een meervoud van dingen, en daarom is de Ṣifah vrouwelijk.

1. De wortel van het woord is ص ب ر, van het werkwoord صَبَرَ («hij was geduldig»). Het is een Ism al-Fāʿil in het vrouwelijk meervoud, met الـ ervoor. De وَ aan het begin betekent «en».
2. Het Vers begint met إِنَّ. Het woord إِنَّ zet het naamwoord dat erna komt in de Naṣb [fatḥah-positie], en alle woorden die met وَ («en») daaraan verbonden zijn, staan ook in de Naṣb. Er staat geen Ḥarf al-Jarr [voorzetsel] vóór dit woord. De kasrah is hier dus niet het teken van de Jarr [kasrah-positie].
3. Het woord dat er vlak voor staat, وَالصَّابِرِينَ, is het mannelijk meervoud van hetzelfde woord. Het heeft de uitgang ـِينَ. Die uitgang hoort bij de Naṣb [fatḥah-positie] en ook bij de Jarr [kasrah-positie]. Aan de vorm alleen kun je dus niet zien welke van de twee het is. Je ziet wel dat het woord niet in de Rafʿ [ḍammah-positie] staat, want dan zou er وَالصَّابِرُونَ staan. Dat het de Naṣb is, weet je uit stap 2: het woord is met وَ verbonden aan het naamwoord na إِنَّ.

Inzicht: Het vrouwelijk meervoud krijgt in de Naṣb én in de Jarr een kasrah. Het mannelijk meervoud heeft in de Naṣb én in de Jarr dezelfde uitgang ـِينَ. Om te weten of een woord in de Naṣb of in de Jarr staat, moet je daarom naar de rest van de zin kijken.

1. De Mubtadaʾ [onderwerp van de nominale zin] is «de twee deuren». Zet بَابٌ in het tweevoud, in de Rafʿ [ḍammah-positie] en met الـ: الْبَابَانِ.
2. De Khabar [gezegde] is «geopend». Dat is de Ism al-Mafʿūl van فَتَحَ: مَفْتُوحٌ. Zet hem ook in het tweevoud en in de Rafʿ, maar zonder الـ: مَفْتُوحَانِ.
3. Het antwoord is: الْبَابَانِ مَفْتُوحَانِ.

Inzicht: De Khabar komt in getal en in geslacht overeen met de Mubtadaʾ, maar hij krijgt geen الـ.

1. De Mubtadaʾ [onderwerp van de nominale zin] is «de leraren»: الْمُعَلِّمُونَ. Dat is het mannelijk meervoud in de Rafʿ [ḍammah-positie].
2. Er zijn twee Khabars: «aanwezig» en «dankbaar». Beide staan in het mannelijk meervoud en in de Rafʿ: حَاضِرُونَ en شَاكِرُونَ.
3. Het antwoord is: الْمُعَلِّمُونَ حَاضِرُونَ شَاكِرُونَ.

Inzicht: Alle drie de woorden hebben de uitgang ـُونَ, omdat ze alle drie in de Rafʿ staan.

1. Na شَكَرْتُ («ik bedankte») komt het Mafʿūl bihī [lijdend voorwerp], in de Naṣb [fatḥah-positie]. «De leraressen» is het vrouwelijk meervoud, en dat krijgt in de Naṣb een kasrah: الْمُعَلِّمَاتِ.
2. De Ṣifah [bijvoeglijk naamwoord] «geduldig» komt in alles overeen met haar Mawṣūf [het woord dat beschreven wordt]: zij is bepaald en vrouwelijk, en zij staat in het meervoud en in de Naṣb. Dat wordt: الصَّابِرَاتِ.
3. Het antwoord is: شَكَرْتُ الْمُعَلِّمَاتِ الصَّابِرَاتِ.

Inzicht: Het vrouwelijk meervoud krijgt in de Naṣb een kasrah. Dat geldt voor de Mawṣūf en ook voor haar Ṣifah.

1. Na عَلَى komt de Jarr [kasrah-positie].
2. «De waarachtigen» is het mannelijk meervoud van صَادِقٌ. In de Jarr krijgt het de uitgang ـِينَ, en met الـ wordt het: الصَّادِقِينَ.
3. Het antwoord is: السَّلَامُ عَلَى الصَّادِقِينَ.

Inzicht: Van één werkwoord kun je met de stappen uit deze les 36 verschillende vormen bouwen. Je hoeft deze vormen niet uit het hoofd te leren. Als je de stappen kent, kun je elke vorm zelf bouwen.

1. Voor شَكَرَ («hij dankte») is de rij: شَكَرَ – يَشْكُرُ – اُشْكُرْ – شَاكِرٌ – مَشْكُورٌ. Het werkwoord is van Bāb Naṣara.
2. Voor نَصَرَ («hij hielp») is de rij: نَصَرَ – يَنْصُرُ – اُنْصُرْ – نَاصِرٌ – مَنْصُورٌ. Ook dit werkwoord is van Bāb Naṣara.

Inzicht: Van één wortel ken je nu vijf vormen. Zo leer je met elk nieuw werkwoord vijf woorden tegelijk.

1. De Māḍī [verleden tijd] is صَبَرَ («hij was geduldig»).
2. De Muḍāriʿ [tegenwoordige en toekomende tijd] is يَصْبِرُ. De tweede wortelletter ب heeft een kasrah.
3. Het werkwoord is dus van Bāb Ḍaraba.

Inzicht: Aan de Ism al-Fāʿil kun je niet zien van welke Bāb het werkwoord is, want de vorm فَاعِلٌ is bij elke Bāb dezelfde. Om de Bāb te weten heb je naast de Madi ook de Muḍāriʿ nodig.

1. De Māḍī [verleden tijd] is عَلِمَ («hij wist»).
2. De Muḍāriʿ [tegenwoordige en toekomende tijd] is يَعْلَمُ. De tweede wortelletter ل heeft een fatḥah.
3. Het werkwoord is dus van Bāb Samiʿa.

Inzicht: Ook dit werkwoord heeft de vorm فَاعِلٌ, terwijl het van een andere Bāb is dan صَبَرَ.

1. De Māḍī [verleden tijd] is سَجَدَ («hij knielde neer»).
2. De Muḍāriʿ [tegenwoordige en toekomende tijd] is يَسْجُدُ. De tweede wortelletter ج heeft een ḍammah.
3. Het werkwoord is dus van Bāb Naṣara.

Inzicht: De Amr [gebiedende wijs] van dit werkwoord is اُسْجُدْ («kniel neer!»). Hij komt van dezelfde wortel س ج د.

1. De Māḍī [verleden tijd] is رَكَعَ («hij boog»).
2. De Muḍāriʿ [tegenwoordige en toekomende tijd] is يَرْكَعُ. De tweede wortelletter ك heeft een fatḥah.
3. Het werkwoord is dus van Bāb Fataḥa.

Inzicht: De Amr [gebiedende wijs] van dit werkwoord staat in de heilige Qurʾān: وَارْكَعُوا («en buigt»), in Soerah al-Baqarah, Vers 43.

1. «De opener van de deur» is een Iḍāfah [bezitsconstructie]. De Muḍāf [het eerste woord van de Iḍāfah] فَاتِحُ krijgt geen tanwīn [de dubbele klinker aan het einde van een onbepaald woord] en geen الـ. De Muḍāf ilayhi [het tweede woord van de Iḍāfah] الْبَابِ staat in de Jarr [kasrah-positie]. Het antwoord is: فَاتِحُ الْبَابِ.
2. «Mijn helper» maak je met het aangehechte voornaamwoord ـِي («mijn») achter نَاصِر. Het antwoord is: نَاصِرِي.

Inzicht: Alles wat je over het Ism hebt geleerd, geldt ook voor de Ism al-Fāʿil. Hij kan Muḍāf zijn, en hij kan een aangehecht voornaamwoord krijgen.